Монголчууд бид тун удахгүй Нийслэл хот байгуулагдсаны 370 жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх гэж байна. 2006 онд Их Монгол улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойгоо бид дэлхийн монголчуудынхаа хамт өргөн тэмдэглэн өнгөрүүлсэн.

Тэмдэглэлт ой, улс хувьсгалын баяр наадмаар гадаад орны төрийн төлөөлөгчид болоод жуулчид олноороо ирж, үзэсгэлэнт сайхан эх орныг минь бишрэн үзэж, шагшин гайхдаг боловч ирсэн гийчин буцахдаа элдэв гайхашрал, харуусал тээн оддог нь нууц биш ээ.  гадаадынхан угаасаа соёлтой болохоороо эелдэг үгсийг гамнахгүй хэлдэг ч амаа олохгүй магтсан манж үгний цаана цухуйлгалгүй орхидог зарим  санааг энд өгүүлэх гэсэн юм.

Нэг жишээ дурьдахад Их Монгол улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойгоор манай оронд жуулчлалаар ирж байсан Франц улсын иргэн “… танай Чингис хааны үеийн Монголчуудын амьдарч байсан  гэр гэдэг майхныг олж үзэх боломж бий юу? Танай музейд байгаа болов уу?” гэж асуухад нь археологич нэгэн найз маань “… та үзэж болно оо. Монголчуудын зарим нэг нь тэр гэртээ одоо болтол амьдарсаар байгаа. Танд үзүүлж бололгүй яах вэ” гэж хариулсан юм. Гэтэл тэр жуулчин нэлээд сонирхсон шинжтэй “тэгвэл танай нийслэл Улаанбаатар хотоос хэдэн км-ийн алсад явж байж би тэр гэрийг үзэх вэ?” гэж асуухад нь найз маань “Улаанбаатар хотын оршин суугчдын талаас илүү хувь нь гэрт амьдардаг болохоор нэг их хол явах хэрэггүй ээ” гэж ичингүүрэн хариулснаа надад хуучилж байсныг тодхон санаж байна. Ингээд бодохоор нээрээ л бидний магтах дуртай, дэлхийн талыг эзэлж явсан гэж сайрхдаг өвөг дээдсийнхээ амьдарч, хэрэглэж байсан аль эртний сууц болох Монгол гэрээ музейн үзмэр болгочихож болдоггүй юм болов уу гэсэн бодол өөрийн эрхгүй төрснөө сийрүүлж сууна.

Монгол гэрийг авч үзэхэд нүүдэлчин монголчуудын хувьд бэлчээрийн мал аж ахуйгаа даган хөгжихөд нь  л тохирсон нүүж суухад авсаархан байхаар хийгдсэн сууц юм. Тэгэхээр хөдөө нутагт, малчин ард түмэнд маань нэн тохиромжтой сууц. Харин  сүүлийн үед хөдөөнөөс хот руу шилжих хөдөлгөөн ихэссэн, үүнийг дагаад Улаанбаатар хотын зөвхөн төв хэсэгт орон сууц, гоёмсог шилэн харш үлдээд эргэн тойрон буюу захын хорооллоор дүүрэн гэр баригдсан нь энэ сайхан хотыг маань Утаанбаатар хот хочтой болгоод тавьчихсан.

Өвөлдөө уушиг цээжээ хөндүүрлэтэл утаан дунд амьдарч, эрүүл мэндээрээ хохирдог бол зундаа гэр хорооллын айлуудын ялгадас, угаадасны эхүүн өмхий үнэр нь утаанаас дутуугүйгээр нийслэлийнхийг зовоож байгаа.  Төр засгийн хэмжээнд яригдахаар болсон энэ ноцтой асуудлыг улс төрчид харин ч эсрэгээр нь сонгуулийн сурталчилгааны гол сэдвээ болгон, олон айл өрхийг орон гэртэй болгож байгаа нэрийдлээр нөгөө эртний түүхтэй гэр сууцаа олноор нь өгч, гар цайлгадаг нь тогтсон жишиг болон хувирлаа.

Бид өөрсдөө амьдарч, ашиглаж, дунд нь явж сурсан болохоор огт анзаарахаа болисон мэт. Гэтэл бидэнтэй яг адилхан өвөг дээдэс нь нүүдэллэн, гэрт амьдарч байсан Казакстан, Киргизстан, Өвөр Монгол, ОХУ-ын Буриад гэх мэт улсууд нь гэр гэдэг асуудлыг түүхийн дурсамж болгож чадсанаараа өнөө цагт хөгжлийн тодорхой түвшинд хүрснийг бид бэлхнээ мэднэ. Даяаршлын өнөө үед хүн төрөлхтөний амьдрах орчин, эдлэл хэрэглэл, нэгэн янзын хэв маягтай болж байгаа. Хамгийн чухал нь хүний сайн сайхан, эрүүл энх амьдрах орчныг дээд зэргээр бүрдүүлэхийн тулд гэр бүлийн гишүүн тус бүрт оногдох зай талбай, цэвэр бохир усны хэрэглээ, халаалт, сэрүүцүүлэх систем зэргийг байгальд ээлтэйгээр бодож зохицуулах шаардлагатай гэсэн жишиг тогтож, нэгдсэн ойлголтонд хүрчихээд байна.

Монголчууд бид даяаршилд нэгдэж байгаа гэх хэрнээ ард түмнийхээ амьдралыг энэ чиглэлд хандуулсан асуудлыг авч хэлэлцэх, анхаарал тавих тал дээр хойрго байгаа юм биш биз дээ? Гэр буюу гэр хорооллын асуудлыг шийдэхийн тулд дэлхийд хөгжлөөрөө тэргүүлдэг АНУ-ын айл өрхийн амьдралын хэмнэл, аж төрж буй орчин буюу cottage /котэж/ -г жишээ татаж болох юм. Америкчууд олон давхар сууц буюу апартмэнт /apartment/-д амьдрахаас илүү өөрийн гэсэн газартай, байшинтай, хүрээлэн буй орчноо тохижуулсан, зүлэгжүүлж, мод тарьсан, бага хэмжээний усан сантай, тохь тухтай орчныг бүрдүүлж амьдрахыг илүүд үздэг. Тэгвэл дэлгэсэн тэрлэг шиг өргөн уудам нутагтай, хүн ам цөөтэй Монголчууд бидний хувьд гэр хорооллоо дээрх котэжийн жишгээр өөрчилж, сайжруулж, хуучин уламжлалаасаа салж, бусад соёлтой улс орнуудын нэгэн адил цэвэр цэмцгэр, эрүүл, тав тухтай, байгальдаа ээлтэй амьдрах бүрэн боломж байгаа. Ингэж амьдрахын тулд иргэн бүрийн сэтгэхүйг өөрчлөх замаар төрийн захиргааны нэгжүүд /хороо, сум, багийн хэмжээнд/, хувь хүн, иргэд, аж ахуйн нэгж, ялангуяа хэвлэл мэдээллийн салбарууд, дээрх орчны талаар өргөн цар хүрээтэй, судалгаатай мэдээллийг хамарсан суртал ухуулгын нэвтрүүлэг, сургалт түлхүү явуулбал зүгээр санагдаж байна. Гэхдээ манай залуучууд гараа хумхиж, зүгээр суугаагүй байна аа. Үүний нэг жишээ нь Монголын “Ногоон эвсэл”-ийнхний санаачилгаар Eco-friendly house буюу Байгальд ээлтэй 36 айлын хоёр тусдаа орон сууцыг БЗД-ийн 16 дугаар хорооны нутаг дэвсгэрт барьж, байгуулж байгаа явдал юм. Энэ сууц нь шинээр гэр бүл болж буй залуу өрхүүдийг дэмжсэн, нүдээ олсон алхам болжээ. Сууцны талбайгаас хамаараад худалдаж авах үнэ нь зах зээлийн үнээс нэлээд доогуур, төсөр байгаа нь залуу гэр бүлийг дэмжиж байгаагийн зэрэгцээ хамгийн гол нь хүлэмжийн хийг багасгах зорилгод нэгдэж байгаа явдал юм. Учир нь байгальд ээлтэй сууцанд амьдрах айл өрх нь нүүрс огт хэрэглэхгүй, халуун хүйтэн, бохир усны хэрэглээ гэж зовохгүй, төв замд ойр ер нь аль ч талаараа улс орны хөгжлөө урагшлуулсан, цаг үетэйгээ таарсан буянт үйл болж байгаа нь илт байсан юм.

гэр хороолол2

байр

cottage

гэр хороолол3

гэр

This entry was posted on Даваа, Тахиа сарын 12th, 2009 at 10:56 pm and is filed under blog. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.